مهاجر

تاريخ سري ادبيات داستاني در باره 10 برگزيده نوبل ادبي


نويسنده: پيام فضلي نژاد

انقلاب آمريكا: سرچشمه پيوند ادبيات با «فراماسونري»
    براي درك معنا و مبناي «نقش ادبيات داستاني در جنگ نرم» و «كاركرد ادبيات در انقلاب ها» بايد به دل تاريخ جاسوسي برويم تا ببينيم چگونه ادبيات عرصه ظهور «جنگ هاي عقيدتي» و «نزاع هاي ايدئولولوژيك» بوده است. «روي گودسن» از مورخان برجسته تاريخ CIA در كتاب «حيله هاي كثيف» (عمليات مخفي و ضدجاسوسي آمريكا) روايت جذابي از چگونگي خلق داستان هاي كارآگاهي براي پيشبرد «انقلاب آمريكا» دارد و نشان مي دهد كه چگونه در دهه 1770 ميلادي «پرخواننده ترين كتاب هاي مربوط به داستان انقلاب آمريكا» با حمايت مخفي لژهاي فراماسونري در فرانسه و انگلستان خلق شدند. گودسن مي نويسد «براي حصول اطمينان از آنكه اين آثار ديدگاه هاي درستي را ترويج مي دهند، فرانسه به صورت محرمانه به آمريكائيان تيزهوشي همچون ساموئل كوپر، هاگ بركيزيج و نيز پرخواننده ترين نويسنده رمان انقلاب، يعني توماس پين، مبالغي مي پرداخت تا آنها داستان هاي كارآگاهي را تحت نام واقعي خود يا اسامي مستعار بنويسند.» اگر به كتاب «سنت روشنفكري در غرب» اثر «بروك مازليش» نگاه كنيد، يك فصل اين كتاب درباره «بنجامين فرانكلين» است كه او را «مظهر انسان قرن هجدهم» نام داده اند. فرانكلين از چهره هاي سرشناس «انقلاب آمريكا» است كه مازليش اسناد عضويت او در لژ فراماسونري «كارولينا» را منتشر ساخته و نشان مي دهد كه چگونه او در جواني به منصب «استاد اعظم» در يكي از پيچيده ترين لژها مي رسد. فرانكلين از كساني است كه واسطه ارتباط «توماس پين» با فراماسونرها مي شود و به قول يك منتقد ادبي انگليسي، پين را كه يك «شكم بند دوز» بود به رمان نويسي برجسته در جهت تبليغ اهداف «انقلاب آمريكا» بدل مي كند. بنابراين، از قرن هجدهم ميلادي ردپاي سرمايه گذاري فراماسونرها در حوزه ادبيات داستاني را براي پيشبرد انقلاب هاي ماسوني مي بينيم و تعجبي ندارد اگر تكرار نقش ادبيات را در «كودتاهاي مخملي» (انقلاب هاي رنگي) نيز شاهد باشيم.
    
    
    جنگ سرد: رقابت جاسوسي در حوزه ادبيات
    به اعتقاد من «تاريخ سري ادبيات داستاني» با آغاز عصر «جنگ سرد» از دهه 1940 ميلادي آغاز مي شود؛ وقتي هنوز بوي تعفن جنازه هاي جنگ جهاني دوم در ويرانه هاي اروپا به مشام مي رسيد، اما روس ها و آمريكايي ها به يك جدال فرهنگي عظيم پا نهادند. از يك سو، شوروي در پايتخت هاي اروپايي «خانه هاي فرهنگ» مجلل و شيك تاسيس مي كرد، كافه هايش را با اثاثيه عتيقه و فرش هاي زيبا مي آراست و تالارهاي لوكس براي مطالعه اختصاص مي داد تا توده هاي جوانان و روشنفكران را جذب ايدئولوژي ماركسيسم كند. از سوي ديگر، ايالات متحده نيز با افتتاح «خانه آمريكا» به برگزاري جلسات كتابخواني، كارگاه هاي داستان نويسي، نمايش فيلم، گالري هاي هنري، تئاتر، اركستر موسيقي و... مي پرداخت تا عظمت ليبراليسم را به مخاطبانش القا سازد. جبهه جنگ فرهنگي چنان در حال گسترش بود كه سرويس خدمات استراتژيك (OSS) به عنوان تنها سازمان جاسوسي آمريكا وارد معركه شد و سه پروژه عظيم را اجرا كرد. يكي از آن ها «طرح بزرگ كتاب» نام داشت. اين طرح، بخشي از عمليات جنگ رواني OSS بود و توسط عده اي از مترجمان آمريكايي در «دايره هماهنگ كننده اطلاعات» به انجام رسيد. آنان در نخستين قدم كتاب هاي ضدكمونيستي در حوزه هاي ادبيات داستاني و فلسفه سياسي را با هدف به سخره گرفتن اساس تفكر ايدئولوژيك ترجمه مي كردند و سپس براي پخش و نشر به كشورهاي تحت نفوذ كمونيست ها مي فرستادند. همزمان با اجراي اين پروژه «ترجمه كتاب» در سرويس OSS (سلف سازمان سيا) بنياد فورد نيز انجام برنامه «انتشارات ميان فرهنگي» را در دستور كار خود گذاشت و تاكيد مي كرد كه «هدف طرح، ترجمه كتاب هاي داستاني و رمان هاي مشهور «مغلوب ساختن روشنفكران ضدليبرال و چپ گرا در يك نبرد جدال برانگيز نيست، بلكه هدف آن است كه از طريق روش هاي اصولي و منطقي، اين افراد را به كناره گيري از ايدئولوژي شان اغوا سازيم.» چون به قول جوزف ناي، نظريه پرداز جنگ نرم، «هميشه اغوا موثرتر از اكراه است» و ادبيات از پتانسيل اغواگري فراواني برخوردار است. يكي از توليدات طرح «انتشارات ميان فرهنگي» چاپ مجله درمونات با حمايت صندوق محرمانه كميسيون عالي آمريكا بود كه به مهم ترين مجله روشنفكري و بين المللي عصر خود تبديل شد و رويكرد غالب آن «بسط نظريه هنري- ادبي دموكراتيك» بود.
    
    
    استراتژي آمريكا براي توليد ادبيات ليبرال
    اما در سرويس OSS چه نويسندگاني مديريت «طرح بزرگ كتاب» را برعهده داشتند؟ ارنست همينگوي، جان اشتاين بك و جان فورد، از معروف ترين اعضاي حلقه هنري سرويس خدمات استراتژيك بودند. همينگوي (1961-1898) در آن هنگام يك «جاسوس دوجانبه» به شمار مي رفت و يك سال پيش از پيوستن به سرويس، در سال 1941 با اسم رمز آرگو جذب سازمان امنيت شوروي (KG شد؛ يعني همان زمان كه او را با رمان «زنگ ها براي كه به صدا درمي آيند» مي شناختند. اشتاين بك (1968-1902) كه از پيشروان مكتب ادبي «سوسيال رئاليسم آمريكايي» و «نويسنده محرومين» لقب گرفته بود، سال 1939 رمان خوشه هاي خشم را منتشر كرد و به همراه جان فورد از هنگام تاسيس OSS به استخدام آن درآمد. فورد در سال 1940 نسخه سينمايي خوشه هاي خشم را ساخت و دومين جايزه اسكار را به كارنامه اش افزود. در سال 1942 با ساختن فيلم مستند «نبرد ميدوي» براي سرويس خدمات استراتژيك توجه سرلشگر ويليام داناوان را به خود جلب كرد و باز هم با اهداء جايزه اسكار بهترين فيلم مستند از او تقدير شد. سپس رئيس كل سرويس بي درنگ جان فورد را به سمت مدير «بخش سينمايي» سازمان اطلاعات نظامي آمريكا برگزيد. او رابط OSS با هاليوود شد تا به شناسايي و شكار فيلمسازان براي سرويس جاسوسي اش بپردازد. خدماتش چنان ارزشمند بود كه سرلشگر داناوان او را در كنار ريچارد هلمز به سمت مشاور ارشد در امور جنگ رواني منصوب كرد. به سبب همين فعاليت ها و خصوصا حمايت از جنگ ويتنام، ريچارد نيكسون چند روز قبل مرگ فورد در سال 1973 مدال آزادي را به فورد داد.
    سازمان هاي جاسوسي آمريكا و انگلستان از رهگذر ورود به حوزه «ادبيات داستاني» دو هدف استراتژيك را تعقيب مي كردند. يكي، مصادره «كمونيسم» و ارائه قرائتي «غيرانقلابي» از آن تحت عنوان «سوسيال دموكراسي» بود و با حمايت از آثاري چون «خوشه هاي خشم» اين رويكرد را دنبال مي كرد. در اين فاز عملياتي، تمام هدف ليبرال ها ذبح «جوهر انقلابي» ادبيات داستاني ماركسيستي و مكتب «رئاليسم سوسياليستي» بود. دومين استراتژي آنان بسط «ايدئولوژي ليبراليسم» در جوامع هدف بود كه خواهيم ديد چگونه «نوبليست هاي جاسوس» مانند «هاينريش بل» و «گونتر گراس» به تحقق اين رويكرد مدد رساندند.
    
    
    ائتلاف MI6 و CIA در حوزه ادبيات داستاني
    شوراي امنيت ملي آمريكا در 14 دسامبر 1947 براساس دستورالعمل A4 وظيفه انجام «عمليات مخفي سياسي» را برعهده سازمان جاسوسي سيا گذاشت و اجراي قانوني با شناسه امنيتي 2/10 را به سيا سپرد. براي اجراي اين قانون جديد دپارتمان هماهنگي سياسي (OPC) تاسيس گشت تا به شكار جاسوس از ميان اديبان، داستان نويسان، فيلسوفان و روشنفكران بپردازد. رئيس اين عمليات، داستان نويسي مشهور به نام «آرتور كوستلر»(1905-1983) است؛ نويسنده كتاب «ظلمت در نيمروز» كه دادگاه هاي استالين در شوروي را به تصوير كشيده و روشنفكران سكولار در ايران براي ارائه چهره اي جعلي از سيستم قضايي جمهوري اسلامي، مدام به كتاب داستان او استناد مي كنند و به مقايسه تطبيقي دروغين ميان دادگاه هاي استالين و محاكم ايراني مي پردازند. كوستلر، سال ها به صورت رسمي و سري رئيس عمليات ويژه CIA در حوزه انديشه و هنر بود.
    همزمان، دستور دو «اقدام فوري» در MI6 نيز صادر شد. سال 1948، براي پيوستن متفكران به سيستم جاسوسي و استفاده از آنان در جنگ هاي سياسي، دپارتمان پژوهش اطلاعاتي (IRD) در اينتليجنس سرويس انگلستان (MI6) به راه افتاد. اسم رمز پروژه اين دپارتمان «عمليات ارشاد واقعي در جهان» بود و براي براندازي ايدئولوژي هاي ضدليبراليستي- از جمله كمونيسم- كوشيد تا داستان نويسان، رهبران مذهبي، روشنفكران، و روزنامه نگاران مشهور را به خدمت گيرد. اولين داستان نويسي كه به اين پروژه پيوست، جرج اورول (1903-1950) نويسنده معروف كتاب هاي «قلعه حيوانات» و كتاب «1984» است كه سال 2006 پژوهشگاه امنيتي «رند» در پنتاگون سند همكاري اورول و MI6 را منتشر كرد. انگليسي ها دومين قدم را در بهار 1949برداشتند. دايره تحقيقات وزارت دفاع انگليس كميته اي ويژه را با حضور نمايندگان رهبران امنيتي كشور براي بررسي عضويت نخبگان فرهنگي و دانشمندان آژانس اطلاعات و امنيت داخلي (MI5) تشكيل داد. سر فردريك بروندرت، رئيس كميته، معتقد بود كه آژانس بايد به اجتماعي براي نخبگان فرهنگي- علمي بدل گردد، چون تنها با استفاده از آنان مي توان «جنگ جاسوسان» را برد.
    
    
    استراتژي جنگ هاي سياسي و ادبيات
    ماموريت هاي اين دو دپارتمان براساس فرمان «توسعه جنگ هاي سياسي» نوشته «جرج كنان» تدوين شد كه ترجمه و نشر كتاب هاي داستاني و فلسفي را «سلاح تبليغات استراتژيك» مي دانست و بر ادامه «طرح بزرگ كتاب» صحه گذاشت كه توسط رمان نويساني چون «ارنست همينگوي» و «جان اشتاين بك» در OSS تعقيب مي شود. «جرج كنان» معمار «جنگ سرد»، در دوره اي رئيس شوراي سياستگذاري وزارت خارجه آمريكا و از پايه گذاران «آژانس اطلاعات مركزي آمريكا» (CIA) نيز به شمار مي رود. او در مركز يكي از مهم ترين حلقه هاي روشنفكري قرار داشت كه «آيزايا برلين»، فيلسوف و اديب و جاسوس برجسته MI6، نيز در آن حلقه حاضر بود. كنان در دستورالعمل خود «جنگ سياسي» را در گسترده ترين معناي آن تعريف كرده است، يعني «به كارگيري تمام امكانات در اختيار يك كشور، جداي از جنگ سخت افزاري، براي دستيابي به اهداف ملي آن.» اين جنگ به دو بخش آشكار و پنهان تقسيم مي گردد كه طيف آشكار آن در برگيرنده تبليغات سفيد، فعاليت هاي روشنفكري، چاپ كتاب و نشريات، اتحادهاي سياسي، تربيت رهبران اپوزيسيون و اقدامات اقتصادي است و طيف پنهانش، جنگ رواني سياه، تاسيس كميته هاي آزاديبخش زيرزميني و ترورهاي سياه را شامل مي شود. قانون 2/10 در برنامه عمليات مخفي خود تاسيس كانالي با عنوان «واسطه هاي خصوصي» را گنجاند كه در نقش «سازمان هاي غيردولتي جامعه مدني» و «بنيادهاي علمي» ظاهر مي شوند.
    «واسطه هاي خصوصي» در حالي كه به گسترش فلسفه ليبرال سرمايه داري از طرقي مانند ساخت حلقه هاي روشنفكري - ادبي، انتشار كتاب هاي داستان، شعر و فلسفه و ژورنال هاي متنوع فرهنگي مي پردازند، شريك يك برنامه كلان خرابكاري هاي مرگبار به نام «ترورهاي سياه» نيز هستند كه با اجراي پروژه «ترورهاي آكادميك» حذف فيزيكي نويسندگان، هنرمندان و متفكران ضد آمريكايي را دنبال مي كند. انتشارات اروپـاي آزاد كه در چارچوب برنامه كنان و با هدف «درك معنوي و صدور ارزش هاي غربي» آغاز به كار كرد، نمونه اي از «واسطه هاي خصوصي» است. رياست اين انتشارات را به جورج ميندن، يكي از رهبران CIA سپردند تا به حمايت مالي از انتشار آثار هنري، ادبي، روان شناسي و فلسفي بپردازد؛ آثاري كه در ظاهر هيچ يك از خطوط قرمز سياسي را نمي شكند. براساس برآورد پژوهشكده پنتاگون، تا پايان جنگ سرد بيش از 10 ميليون نسخه كتاب و مجله از طريق اين برنامه به اروپاي شرقي فرستاده شد و بنابر گزارش مورخان مستقل، در همين بازه زماني و از كانال واسطه هاي خصوصي بيش از 300 هزار ترور آكادميك صورت گرفت.
    
    
    10 نوبليست جاسوس
    در طول 60 سال گذشته «10 نوبليست جاسوس» با پروژه مشترك CIA و MI6 در حوزه ادبيات داستاني همكاري داشتند. «آندره ژيد» (نويسنده كتاب «مائده هاي زميني» و برنده نوبل ادبيات سال 1947)، «برتراند راسل» (اديب و فيلسوف معروف و برنده نوبل ادبيات سال 1950)، «آلبركامو» (نويسنده داستان «سقوط» و برنده نوبل ادبيات سال 1957)، «بوريس پاسترناك» (نويسنده داستان مشهور «دكتر ژيواگو» و برنده نوبل ادبيات سال 1958)، «جان اشتاين بك» (برنده نوبل ادبيات سال 1962)، «سولژنيتسين» (برنده نوبل ادبيات سال 1970)، «هاينريش بل» (برنده نوبل ادبيات سال 1979)، «گونتر گراس» (برنده نوبل ادبيات سال 1999)، «هرتامولر» (برنده نوبل ادبيات سال 2009) و «ماريو و ارگاس يوسا» (برنده نوبل ادبيات سال 2010) همان داستان نويساني هستند كه آنان را «10 نوبليست جاسوس» مي ناميم. اسناد تعاملات و ارتباطات آنان با CIA منتشر شده و در آرشيو مركز پژوهش هاي موسسه كيهان نيز موجود است. غير از اين «10 نوبليست جاسوس» در سال هاي گذشته و با گشوده شدن بايگاني هاي امنيتي در سرويس هاي جاسوسي ليبرال، اسناد تعاملات امنيتي نويسندگان سرشناسي مانند «ميلان كوندرا» نويسنده كتاب «بار هستي» و «جان لوكاره» از معروف ترين نويسندگان ژانر پليسي - جاسوسي فاش شده است. همچنين پنج سال پيش سند عضويت «گراهام گرين» در سرويس MI6 منتشر شد؛ كسي كه خالق داستان شهير «آمريكايي آرام» است و با «كيم فيلبي» جاسوس دوجانبه اينتليجنس سرويس و KGB رفاقتي نزديك و ديرين داشت.
    

    
 روزنامه كيهان