مهاجر

تارهاي سوخته يك شبكه عنكبوتي
نگاهي به شبكه ماهواره اي تلويزيوني فارسي- وان (بخش نخست)

محمد آرمان
ويكتوريا زني 50 ساله است و مادر سه فرزند. شوهر او صاحب شركتي قدرتمند و موفق است. ويكتوريا كه روز را صرف باغباني و امور معمولي مي كند و خود را مادري ايده آل مي داند، در بيست و پنجمين سالگرد ازدواجش پي مي برد كه شوهرش به او خيانت مي كند. اين حادثه عميقاً به او صدمه مي زند تا اينكه با خبرنگاري جوان آشنا مي شود...»
اين خلاصه سريال جذاب ويكتورياست كه هر روز (شنبه تا چهارشنبه) دارد از كانال فارسي وان پخش ميشود. دو سريال ديگري هم كه مانند اين سريال هر روز پخش ميشود (با نامهاي «همسر يا دردسر» و «جسور و زيبا») محتوايي با همين مضمون دارند يعني خيانت زن و مرد، جدا شدن زن و مرد از يكديگر و زندگي با ديگر افراد و...!
برنامه «ريموت كنترل» هم كه مجري آن بقول يكي از دوستان دو دختر يكي بلوند و ديگري بلك! مي باشد و اعلام كرده اند موزيك ويدئوهاي درخواستي را پخش مي كند، فقط اقدام به پخش موزيك ويدئوهاي خارجي مي نمايند و بعضاً خيلي عجيب غريب و ترسناك!
اين نمونه اي از انتشار رسانه اي تبليغات سريالها و برنامه هاي شبكه فارسي وان است. موج رسانه اي روزهاي اخير كه در پي امواج ماهواره اي شبكه فارسي زبان «فارسي وان» در كشور ما به وجود آمده گوياي فضاي نحيف، لرزان و آسيب پذيري است كه در عرصه تاثيرگذاري رسانه اي در كشور ما و به ويژه در ميان خانواده ها و خاصه نسل جوان وجود دارد. آنچه تحت عنوان پديده «فارسي وان» مطرح مي شود، صرفاً يك شبكه تلويزيوني فارسي زبان خارجي نيست. اين تنها لايه اي ظاهري از وضعيتي است كه در اتمسفر رسانه اي در عرصه سرگرمي سازي و مخاطب يابي سريال هاي ملودرام و... ديده مي شود.
اساساً و حقيقتاً فارسي وان چيست؟ يك شبكه ماهواره اي كه صرفاً به پخش سريال هاي خارجي با دوبله فارسي براي مخاطبان فارسي زبان مبادرت مي كند؛ سريال هاي عموماً- و نه همگي- كم مايه و جزو آثار نازل و غيرقابل دفاع تلويزيوني، عموماً محصول كشورهايي مثل كره و از جهت دوبلاژ هم به شكلي فجيع و غيرقابل تحملند.
مضمون سريال ها بيشتر حول فضاي روابط انساني، مجادلات خانوادگي، رويكردهاي جوانانه در مباحثي مثل دوستي و عشق و خيانت و شوخي و هجو و هزل و طنز و... و نيز شكل و شمايلي از درام و ملودرام در قالب سريال هاي ويتريني است.
به لحاظ شكل ظاهري، در اين سريال ها، جذابيت ها و جلوه هاي شيك و براقي براي مخاطب تدارك ديده شده؛ به نوعي كه «ويترين» و مختصات آن مي تواند تعبير مناسبي براي اين برنامه ها باشد.
هم مضمون و هم ساختار در شبكه فارسي-وان پيروي از يك مدل سكسشوال مي كند. داستان ها پيرامون «ارتباط» شكل مي گيرد و ظواهر در تطبيق با يك روند غيرداستاني، تدبير شده اند.
«صورت» در مصادف با مضامين متضاد با شئون «عرفي» - و نه حتي الزاماً اخلاقي - شكل يافته و شمايل بازيگران، نه در حد و اندازه كاراكترهاي يك آفرينش هنري بلكه در مقياس مانكن هاي تك بعدي جلوه يافته.
اين صورت، در نوع دوبلاژ اين سريال ها هم نهفته و پيداست. چرا دوبله اين سريال ها اينقدر ضعيف و ذليل و نازل است؟ دليل آن روشن است... «ديالوگ» در اين فرمت نه خاصيتي دارد و نه دليلي و نه هدفي. مگر آنكه بتواند تبادر و تداعي سكسشوال مانكن ها را تكميل و حمايت كند.
كاتاليزور ديالوگ هاي «مبتذل» و «مستهجن»- دقت كنيم كه برخلاف فهم آقاي سعيد سهيلي معناي اين دو يكي نيست و كاملاً با هم فرق دارد!- در امتداد تصوير، كاركردي صرفاً تشديدكننده دارد. ديالوگ هايي كه بي نياز از نقل و توضيحند. از اين جنس مثلاً: «سعي كن شلواركت تنگ نباشه تا...»
مصداق تام و تمام اينكه همه چيز يك سريال به همه چيزش بيايد. فقط مي ماند همان خاصيت سكسشوال به همراه كاتاليزورهاي متني و بطني و فرامتني اش كه به مقادير لازم و كافي و وافي هست.
پوشش كاراكترهاي زن عميقاً و دقيقاً «مانكني» و است و مصداق اتم «جلوه».
گريم بازيگران، لباس ها، حركات و سكنات و البته ديالوگ ها، عميقاً و شديداً «زرد» زردي از سر و روي آدم ها مي بارد و چهره ها ساخته و پرداخته لحظات (...) هستند.
خب! ما با چنين فضا و موقعيتي روبرو هستيم. در اين شرايط گفتن و سفتن از هنر و آفرينش هنري و كم و كيف علي الاغلب سريال هاي اين شبكه، اساساً كار غلطي است.كدام خانواده و باچه بار و كيفيتي از «تربيت» و «اخلاق» ممكن است با سريال هاي شبكه فارسي-وان دچار لغزش و خسران و تكان شود؟
اينكه مي گويند سريال هاي اين شبكه مخل اخلاق و منافي عفت و باعث دريدگي دل و ديده مخاطبان مي شود، پيش و بيش از آنكه به سريال ها برگردد به مخاطبين برمي گردد.
آيا بايد به صورتي غيرمستقيم به خودمان بفهمانيم كه پشتوانه اخلاقي و ميزان حيا و عفت و شم تربيتي و حس عاطفي و علقه و صبغه روحي و رواني خانواده ها و جامعه تا اين حد دچار تزلزل شده و تا اين ميزان آسيب پذير گشته؟
فارسي-وان با تمام معايب و زشتي ها و پلشتي هايش، يك موقعيت و محك است براي درك فضاي امن روحي و رواني خانواده ها و آيينه ايست براي تشخيص ميزان استحكام و قدرت اعتبار عقبه تربيتي آدم هاي جامعه ما.
اينكه شبكه هاي ماهواره اي از نوع فارسي-وان براي نسل نو و قشر جوان و نوجوان به خودي خود مضر است جاي هيچ ترديدي نيست. اما اوج فاجعه در جايي است كه اين شبكه و امثالش، صرفاً به عنوان يك مكمل و تمام كننده در اين بيراهه عمل كنند و هزار و يك ايراد و اشكال مديريتي و برنامه اي ديگر به عنوان عوامل اصلي تر در به انحراف كشيده شدن جوانان موثر باشد كه هست.
بايد ديد جايگاه واقعي امثال فارسي -وان در تكميل پازل تخريب روحي-رواني جامعه تا كجاو به چه اندازه است.

کیهان